Meer televisie dan film in Duits Hollywood

Jeroen van Bergeijk 1


Altijd al eens de sets van beroemde films willen bekijken maar er noot een reus naar Hollywood voor over gehad? Er is nu een alternatief dichter bij huis. Zijn er in Californië de Universal Studio’s, waar de toerist het hotel uit ‘Psycho’ mag bewonderen of zich de stuipen op het lijf kan laten jagen door een levensgrote ‘Jaws’, in het zuiden van Duitsland, nabij München bevindt zich het Europese equivalent: de Bavaria Filmstadt. Ook hier kunt u originele sets en props uit vele, voornamelijk Duitse, films bewonderen. Wat dacht u van een claustrofobische ervaring in de onderzeeër uit de Duitse kassakraker ‘Das Boot’, een ritje in de BMW van ‘Derrick’ of een serie adembenemende stunts waaraan veel vuur en nepkogels te pas komen?
De Bavaria Film Tour trekt jaarlijks zo’n 700.000 bezoekers. Om al die te kunnen verwerken worden de geïnteresseerden met tientallen tegelijk in een treintje gestopt en langs het uitgestrekte studiocomplex gereden. Om een beetje in de stemming te komen, beginnen we met een educatief verantwoorde inleiding.
Allereerst een braaf filmpje over de totstandkoming van een speelfilm, waarin overzichtelijk maar nogal oppervlakkig, uit de doeken wordt gedaan wat er allemaal niet komt kijken bij het maken van een film. Zo legt het filmpje bijvoorbeeld keurig uit wat de taken van de regisseur, cameraman en scenarioschrijver zijn. Vreemd genoeg ligt in dit Europese filmpje nogal de nadruk op de klassieke Hollywood-stijl van filmmaken. Voor degenen die ook maar de geringste notie van filmmaken hebben, is het allemaal volstrekt overbodig. Vervolgens mogen enkele enthousiastelingen uit het publiek plaats nemen in een soort ruimtevaartuig en wordt onder regie van de gids, die tussen neus en lippen door vertelt dat hij druk bezig is met zijn eigen film, een scène nagespeeld uit de geflopte Duitse science-fiction film ‘Enemy Mine’. Als het publiek aldus onderwezen is in de grondbeginselen van het filmmaken, kan de rondleiding werkelijk beginnen.

Het treintje voert de toeschouwers langs de vele sets van Duitse films en televisieseries. Onder het toeziend oog van de gids kan men in de op ware grootte gebouwde, maar akelig benauwende, onderzeeër uit ‘Das Boot’ van de tegenwoordig in Hollywood werkzame Wolfgang Peterson kruipen en mogen de kleintjes de uitzinnige creaturen uit de sprookjesfilm ‘The Neverending Story’ knuffelen. Men kan door de Berliner Strasse uit lngmar Bergmans ‘Das Schlangenei’ (‘The Serpent’s Egg’) wandelen en de set van ‘Derrick’ aanschouwen. Het hoogtepunt van de rondleiding is natuurlijk de spectaculaire show, waarin een heel team stuntmannen zijn beste beentje voorzet. Met gevoel voor detail wordt een heuse shootout geënsceneerd, botsen auto’s tegen elkaar en springen er zowaar een paar brandende mensen van een dak van twintig meter hoog.
De rondleiding voor toeristen lijkt de belangrijkste bron van inkomsten voor de Bavaria Filmstadt, want vandaag de dag wordt er nog maar zelden een film opgenomen. Dat was ooit wel anders. Beroemde filmmakers als Wenders en Fassbinder maakten hier de (binnen)opnamen voor hun films. Maar ook vooraanstaande Amerikaanse regisseurs wisten het Beierse studiocomplex te vinden. Kubrick heeft er gewerkt, maar ook Orson Welles, Frank Capra en John Huston.
De Bavaria Filmstadt werd als Emelka Studio in 1919 opgericht en werd in de lokale pers al snel als ‘Hollywood an der lsar’ omschreven. De eerste film die er gedraaid werd heette ‘Der Ochsenkrieg’ en is hedentendage aan de herinnering ontsnapt. In geen enkel naslagwerk staat hij vermeld.
De eerste vermeldenswaardige film was de Duits-Engelse co-produktie ‘The Pleasure Garden’ uit 1925, het debuut van Alfred Hitchcock. Hoewel de film een toonbeeld van kuisheid was, viel de film desalniettemin ten prooi aan de Duitse censuur en werd de titel ‘Der Garten der Lust’ een te grote aanslag op het goede fatsoen geacht en veranderd in ‘Irrgarten der Leidenschaft’. Hitchcock keerde een jaar later in München terug, om er ‘The Mountain Eagle’ te draaien. De regisseur verklaarde ooit dat dit zijn slechtste film was en we hoeven er dan wellicht ook niet rouwig over te zijn dat er slechts enkele setfoto’s van resteren.
De jaren twintig vormden de hoogtijdagen van de Duitse Cinema. Terwijl in de UFA-studio’s, de grote concurrent van Bavaria in het voormalige Oost-Duitsland 2, het Expressionisme met films als ‘Das Kabinett des Dr. Caligari’, ‘Der Müde Tod’ en ‘Nosferatu’ zegevierde, werden er in Beieren voornamelijk Alpenfilms en westerns gemaakt. Voor dat laatste genre werden op het studiocomplex hele wild-west-stadjes uit de grond gestampt. Deze zogeheten Sauerkraut-western was grotendeels geïnspireerd op het razend populaire werk van Karl May, die overigens nooit van zijn leven in Amerika geweest is 3. In het begin van de jaren dertig verlieten veel Bavaria-regisseurs, in navolging van UFA-collega’s als Lang, Lubitsch en Murnau, het land. Net als in de rest van Duitsland werden tijdens het nazi-bewind propaganda en ‘komedies’ gemaakt.
Na de oorlog duurde het nog een aantal jaren voordat Bavaria weer enige regisseurs van naam aantrok. Een van de eersten was Orson Welles die voor zijn ‘Mr. Arkadin’ enkele scènes in München draaide. In de jaren vijftig en zestig volgden Kubrick met de binnenscènes voor ‘Paths of Glory’, John Huston met ‘Freud’ en John Sturges met ‘The Great Escape’. Daarnaast deed een keur aan internationale sterren als Kirk Douglas, Tony Curtis, Janet Leigh, Steve McQueen en Elisabeth Taylor, München aan voor een rol in menige middelmatige Duitse en Amerikaanse film.


Bovenste foto: De ‘Berliner Strasse’ uit ‘Das Schlangenei’ van lngmar Bergman.
Op de onderste foto stuntwerk als entertainment in Bavaria Filmstadt.
© Jeroen van Bergeijk

De jaren zeventig en begin jaren tachtig vormen het artistieke hoogtepunt voor de Bavaria Filmstadt. De eerste ‘Tatort’ wordt er geschoten, maar ook maakt Fassbinder Beieren tot zijn werkterrein. ‘Lili Marleen’, ‘Die Sehnsucht der Veronica Voss’ en ‘Querelle’ zien er het licht. Wenders draait er ‘Der Amerikanische Freund’ en lngmar Bergman neemt er enkele films op.
Halverwege de jaren tachtig is het echter afgelopen met interessante films en televisieprodukties. De Duitse filmindustrie is dan over de hele linie ingestort en ook in München gebeurt er weinig meer dat de moeite waard is. De films die er de laatste jaren worden gemaakt, bereiken de Nederlandse bioscopen al niet eens meer.
De studio's worden nu voornamelijk door RTL Plus gebruikt. De Duitse tegenhanger van ‘Ursul de Geer’, ‘Thomas Gottschalk’ wordt er opgenomen, of ‘Heimatmelodie’, een soort Duits ‘Op volle toeren’ en als absoluut dieptepunt ‘Der Preis ist Heiss’, de Beierse versie van ‘Prijzenslag’.
Tijdens de rondgang langs het studiocomplex valt er weinig te merken van de beroemde films die hier ooit werden gemaakt. Alle aandacht – zowel van de gidsen als het publiek – gaat uit naar de televisie. Gratis tickets voor tv-shows vinden gretig aftrek. De vele spectaculaire special effects en stunts die ten gunste van de bezoeker worden uitgevoerd zijn onderhoudend, dat is waar, maar de in filmkunst geïnteresseerde toerist komt van een kouwe kermis thuis. Want waar zijn de nachtclub uit ‘Querelle’, het atelier uit ‘der Amerikanische Freund’ of de loopgraven van ‘Paths of Glory’ gebleven? Afgebroken,” meldt de gids zonder hoorbare spijt in de stem.

De Bavaria Filmstadt bevindt zich ten zuiden van München in de wijk Grünwald. Rondleidingen van 1 maart t/m 31 oktober: elke tien minuten van 9.00 tot 16.00 uur. Telefoon: 09-49-89-649067.


[1]In: Nieuwsblad van het Noorden, 14 mei 1994.
[2]Oost-Duitsland bestaat, net als bijv. Zuid-Duitsland, West-Duitsland en Noord-Duitsland, nog steeds. Als de auteur hiermee echter „de voormalige DDR”, bedoelt, klopt het ook al niet, want in de jaren ’20 kon er natuurlijk nog geen sprake zijn van „de voormalige DDR”.
[3]In de jaren ’20 produceerde de Ustad-Film Dr. Droop & Co. drie stomme Karl May-films, „Auf den Trümmern des Paradieses”, „Bei den Teufelsanbetern” en „Die Todeskarawane”. Opvallend weinig western dus; bovendien werden ze alle drie gedraaid in de Jofa-Filmstudios in Berlin-Johannisthal. De zwart-wit-film „Durch die Wüste” (1936) werd gedraaid in de Tobis-Studios in Berlin en in Egypte; „Die Sklavenkarawane” (1958) en „Der Löwe von Babylon” (1959), de eerste Karl May-verfilmingen in kleur, werden op locatie in Spanje en in de Sevilla-Film S.A. te Madrid gedraaid. Ook de 17 beroemde Kar May-verfilmingen uit de jaren ’60 (die met Pierre Brice, Lex Barker, enz.) werden niet in München gedraaid, maar in o.a. Spanje en Joegoslavië, met binnenopnamen in o.a. de Piran-Studios te Piran, de Jadran-Studios te Zagreb en de CCC-Studios te Berlijn. De enige film die in het Bavaria-Atelier is gedraaid, is „Karl May” (1974) van Hans Jürgen Syberberg, maar die film gaat over het leven van Karl May, dus ook daar komen geen western-stadjes aan te pas!



Terug naar de Nederlandstalige bibliografie.

Terug naar de Karl May-startpagina.

Terug naar de Apriana-startpagina.