Duitsland – Mooie taak voor Winnetou

door Sietse van der Hoek 1


Op het trottoir van de Karl-Liebknecht-Strasse in Oost-Berlijn vraagt een curieus bord exclusief de aandacht van Oost-Duitsers. „Hier: Bücher”, staat er met viltschrift opgeschreven, „vorrangig DDR”.
De boekhandel van de Cultuurbond huist tijdelijk in het gebouw van het Poolse Instituut voor Cultuur – ook al een erfstuk uit het verleden – en verkoopt er DDR-boeken voor de helft van de prijs. In de vensterbanken, op de grond en op keukentafels liggen stapels beschouwingen van Marx, Engels en Lenin over cultuur, Lapland-reisverhalen, sociaal-realistische kunst-boeken uit de Sovjet-Unie, essays over literatuur en arbeidersbeweging in de twintigste eeuw, Dode zielen van Gogol met 93 illustraties van Alexej Laptew (gebonden, nu DM 6,60), Otto von Bismarck, Dokumente seines Lebens (paperback, nu DM 2,50), Karl Mays Der Schatz im Silbersee (paperback, nu DM 8,50 mark).
Geen kassa. Een oudere man noemt titel en prijs, een oudere vrouw noteert elke bestelling op een blaadje met een carbonpapiertje eronder en doet het geld in een ijzeren geldkistje.
Ook Egon Krenz probeert van de DDR-nood een deugd te maken. Hij was even wereldberoemd, de laatste communistische partijleider in het andere Duitsland, toen hij de DDR-staat probeerde te redden en improviserenderwijs en min of meer per ongeluk de Muur liet openen twee jaar geleden. Nu staat hij sinds vorige maand in een boekhandel in de Oostberlijnse wijk Pankow, een filiaal van de keten Der kleine Buchladen, die literaire en politieke boeken verkoopt van inmiddels geprivatiseerde ex-DDR-uitgevers. Nieuwe werken, maar ook oude en antiquarische.
Na een oproep in plaatselijke kranten kon De kleine boekwinkel meer dan honderdduizend boeken in de kelders bergen. Nu kun je er de verzamelde werken van Lenin kopen (45 banden) voor twee mark per stuk.
De voormalige DDR telde 52 uitgevers en dertig zijn inmiddels geprivatiseerd. Op een enkele na draaien ze nog steeds met verlies; het kost ze grote moeite de (Westduitse) boekwinkels in hun uitgaven geïnteresseerd te krijgen. Honderdduizenden boeken zijn vernietigd, verramsjt of gewoon op de vuilnisbelt gekieperd. Bij Aufbau Verlag, het vlaggeschip onder de literaire DDR-uitgeverijen, zakte de omzet na de Wende tot een tiende terug.
Neues Leben Berlin was voorheen de huisuitgeverij van de staatsjeugdorganisatie. Van de 240 mensen die er toen werkten zijn er twaalf over. Zij brengen jaarlijks nog „slechts” veertig titels uit. Karl May moet hen volgend jaar op zijn 150ste geboortejaar uit de rode cijfers halen.
De openbare bibliotheken in Oost-Duitsland lijden onder vermindering van subsidies en publiek. Het aantal bezoekers liep met eenderde terug en het aantal uitleenplekken was eind 1989 nog 6256 en is nu 2946. In diezelfde periode is het aantal bezoekers van de uitleenbibliotheken in West-Berlijn verdubbeld. Sinds de val van de Muur staan dagelijks drieduizend mensen bij de uitleenloketten van de Amerika Gedenkbibliothek. Daar, in de grootste openbare bibliotheek van Berlijn, kan men het werk niet meer aan en sluit men dagelijks een uur eerder. Tot overmaat van ramp bezuinigt het stadsbestuur en moesten de bibliotheken tien procent korten op de personeelslasten.


[1]In: De Volkskrant, 20 december 1991.



Terug naar de Nederlandstalige bibliografie.

Terug naar de Karl May-startpagina.

Terug naar de Apriana-startpagina.