Syberberg, een omstreden cineast
Zeven uur durende „Hitler – ein Film aus Deutschland”

door HtnB 1


Zes uur lang had ik het vol gehouden, het kijken naar een van die buitensporig lange en overdadig gemonteerde films van Hans Jürgen Syberberg. En toen was ik murw. Op dat moment was er nog maar een fractie van het oeuvre van de produktieve Duitser over het doek gegaan binnen een speciaal aan hem gewijde cyclus. Syberberg is op z’n zachtst gezegd een omstreden figuur in de internationale filmwereld en in West-Duitsland vooral. Hij voelt zich daar miskend, genegeerd zelfs en haalt zijn successen vooral uit het buitenland.

De geïnteresseerden in Nederland krijgen in november en december de gelegenheid kennis te nemen van het werk dat de gemoederen in Syberbergs vaderland danig heeft bezig gehouden. Van 1 november af zullen zijn films vertoningen krijgen in het Nederlands Filmmuseum in Amsterdam en vervolgens in een aantal andere grote steden.

De film waar ik na zes uur in ben blijven steken was „Hitler – ein Film aus Deutschland”, een dikke zeven uur van lengte, zijn voorlaatste. In 1977 al voltooide hij die, maar door tegenwerking en andere Syberberg-onvriendelijke bewegingen is het circuit voor die film tot nog toe beperkt gebleven.

„Hitler – ein Film aus Deutschland” is de moeite van het kennisnemen waard (al was het „maar” zes uur lang) omdat die nogal typerend lijkt voor de stijl van de achtenveertigjarige cineast die ervan houdt gevestigde begrippen en vooral historische ontwikkelingen persoonlijker en anders te benaderen dan gebruikelijk wordt bevonden.


▖ Hans Jürgen Syberberg

Optocht

Hitler bijvoorbeeld. Over de figuur op zichzelf zijn ook bij Syberberg geen misverstanden mogelijk maar binnen de massale historische en psychoanalytische studies en beschouwingen over dat fenomeen is hij een volstrekt eigen en daarom voor velen afwijkende weg gegaan. Deze film van zeven uur geeft geen opeenvolging van beelden vol fascistische gruweldaden, maar is een onvermoeibare èn vermoeiende optocht van film- en theaterstijlen waarin heel beeldend zijn visie kwasi-historisch vorm krijgt. De vraag wat Hitler zou zijn geweest zonder ons (wie die „ons” ook moge zijn), het zoeken naar wat ieder mens met Hitler gemeen zou kunnen hebben, voltrekken zich binnen een op zichzelf volstrekt unieke verzameling scènes waarin geen effect geschuwd wordt en zowel acteurs als perfecte poppenfiguren uit heden en verleden ten tonele voeren. Die poppen van o.a. Hitler, Goebbels en Göring staan tentoongesteld in de hal van het Filmmuseum.

Karl May

Zij zijn niet de enigen uit de Duitse historie met wie Syberberg zijn spel speelt. Ludwig, Karl May de schrijver, Wagner, de componist, historische „helden” in wie veel symboliek is samen te brengen, zijn onderwerpen in vele van zijn andere films waarvan de titels op toepasselijke wijze al even lang zijn: „Theodor Hierneis oder: wie man ehemalige Hofkoch wird” bijvoorbeeld, en „Karl May – auf der Suche nach dem verlorenen Paradies” of „Winnifred Wagner und die Geschichte des Hauses Wahnfried von 1914 bis 1975”.

Na het Filmmuseum in Amsterdam dat de eerste week van november in het teken staat van Syberberg (en op zaterdag de vijfde bijvoorbeeld van halftien ’s morgens af met een lunchpauze opgemelde Hitler-benadering brengt) worden Den Haag (Filmhuis), Rotterdam (Lantaren-Venster), Utrecht (’t Hoogt), het Groningse Filmhuis en het Bossche Filmhuis Jeroen bezocht. Inmiddels krijgt Syberbergs filmversie van Wagners opera „Parsifal” in die steden een reeks bioscoopvertoningen. Sterkte voor de moedige cinefielen.


[1]In: De Telegraaf, 26 oktober 1983.
Onder het pseudoniem „HtnB” gaat Henk ten Berge, de vaste filmrecensent van De Telegraaf, schuil.



Terug naar de Nederlandstalige bibliografie.

Terug naar de Karl May-startpagina.

Terug naar de Apriana-startpagina.