Karl May en zijn helden herleven in Bamberg

anoniem 1


(Van onze correspondent in Bonn)
Karl May en zijn romanhelden zullen binnenkort in Bamberg herleven. Het gemeentebestuur keurde het ontwerp goed voor een blokhuis, dat midden in een groot park met hoge bomen zal komen te staan. Langs het park stroomt de Regnitz, die voortaan Rio Regnitz zal moeten heten. Het blokhuis zal als museum worden ingericht. De opening van dit museum – waarschijnlijk volgend jaar al – betekent een groot moment voor Joachim Schmid, een telg van de Schmid-familie, die zich van vader op zoon om de nalatenschap van Karl May bekommerd heeft.
In 1960 reisde de gehele inventaris van Karl Mays villa van het Oostduitse Radebeul in twee goederenwagons naar het Westduitse Bamberg, waar het materiaal eerst werd opgeslagen en later provisorisch ten toon werd gesteld in de „internationale club” tot deze werd opgeheven. In het nieuwe blokhuis zullen de volledige inrichting en aankleding van Mays werkkamer in Radebeul te zien zijn, waaronder een bibliotheek van 2500 banden, schilderijen, souvenirs, en niet te vergeten de schrijftafel, waaraan Winnetou en Old Shatterhand tot leven kwamen. Ook het sterfbed van Karl May zal binnenkort in Bamberg te zien zijn, benevens twee kano’s van de Chippeway-Indianen, een boot van een uitgeholde boomstam, sneeuwschoenen en vele andere opwindende zaken.


Als de blokhut klaar en ingewijd is wil Joachim Schmid nog een „western-saloon” bouwen, een originele wild-westkroeg, die naast het blokhuis moet komen.
Wat niet in de goederenwagens uit Radebeul kon worden meegenomen was de inhoud van het „Karl May Museum”, dat zich in de tuin van de villa „Shatterhand” in de blokhut „Berenvet” bevindt. De Oost-Duitse autoriteiten noemen de blokhut Berenvet nu een „volkenkundig museum” al draagt het nog wel de naam van Karl May. Verder herinnert niets meer in Radebeul aan de hoofdpersonen van Mays avonturenromans, want die mogen in de DDR niet worden uitgegeven.

Geen papier voor Winnetou

Karl May was 30 maart 1912 in de villa „Shatterhand” overleden. Zijn vrouw volgde hem eerst in 1944. Tesamen met de familie Schmid beheerde zij de nalatenschap en de stichting die Karl May in het leven geroepen had en die bedoeld was uitkeringen aan „behoeftigen” te doen. Na afloop van de oorlog verscheen nog een driedelige uitgave van Winnetou in het Pools. De 450.000 exemplaren waren binnen veertien dagen uitverkocht. Terwijl ook in andere Oostblokstaten de werken van Karl May grote aftrek vonden, besloot het Ulbricht-regime dat deze lectuur voor de jeugdige Oostduitsers niet geschikt was. In het officiële Oostduitse „Schriftsteller-lexikon” staat onder meer over May te lezen: „Het grote succes bij het publiek van deze in de grond van de zaak onrealistische, van goedkope, zich in alle boeken herhalende spannings-effecten profiterende en van sentimentele christelijk-moraliserende overdenkingen voorziene boeken, die desondanks ook de jeugd aansprekende idealen zoals persoonlijke dapperheid, vriendentrouw, naastenliefde enzovoort bevatten, werden door factoren als het beginnende kolonialisme, de culturele neergang en de heerschappij van de literaire kitsch in het Wilhelminische tijdperk ongetwijfeld begunstigd.”
Het „Schriftsteller-lexikon” heeft met dit alles niet eens ongelijk, maar het is nog geen reden de Winnetou’s en Old Shatterhand’s te verbieden. (In feite worden ze niet verboden maar „er is geen papier beschikbaar”)

Vredesduif

De erven May en de familie Schmid stelden alles in het werk om met hun „christelijk-moraliserende overdenkingen” uit het ongastvrije Radebeul weg te komen, waar de Karl-Maystrasse in Hölderlinstrasse was omgedoopt en de villa „Shatterhand” voor jeugdbijeenkomsten werd bestemd met Picasso's vredesduif zwevend vanaf het plafond.
In 1951 sloten de erven met de DDR-functionarissen een overeenkomst De familie Schmid kreeg de rechten van het al met medewerking van de weduwe May opgerichte „Karl May Verlag” en in 1960 vond de verhuizing naar Bamberg plaats. Alleen de inhoud van de blokhut „Berenvet” bleef achter. Die had de weduwe May al tientallen jaren geleden aan de stad Radebeul cadeau gedaan.
In 1962 – 50 jaar na zijn dood – vervielen de auteursrechten op het werk van Karl May. In Oost-Duitsland zou men Winnetou en Old Shatterhand dus nu kunnen uitgeven buiten het contract met de Schmids om. Het ziet er naar uit dat de opvattingen van het regime over het anticommunistische effect van Winnetou’s heldendaden intussen in Oost- Berlijn wat zijn veranderd. Herhaalde malen al heeft de papier-toewijzing bijna klaar gelegen. Toch werd de grote stap nog niet gedaan.
In Bamberg was het „gezamenlijk werk” van Karl May door ijverige bemoeiingen van Schmid inmiddels in 70 delen uitgegeven, waarvan in totaal 18 miljoen exemplaren werden gedrukt. Het zal de uitgeverij in Bamberg dan ook niet aan middelen ontbreken om als surrogaat voor de blokhut „Berenvet” langs de Rio Regnitz een majestueus blokhuis op te richten en een riante „western saloon”.

Derde film

Tegelijk met het bekend worden van het grote nieuws uit Bamberg viel de première in Essen van de derde Winnetou-film met Lex Barker als Old Shatterhand en geproduceerd door Horst Wendfandt. Vijftienhonderd jongens en meisjes (maar overwegend meisjes) zagen met vochtige ogen toe hoe in dit deel Winnetou, het grote opperhoofd der Apachen, aan zijn treurig einde komt. Maar vóór Winnetou naar de eeuwige jachtvelden vertrekt worden de kijkers op een eindeloze reeks spannende achtervolgingspartijen getracteerd, die allemaal in het gebied van Plitvice in Joegoslavië opgenomen zijn.
Na afloop van de voorstelling kreeg producent Wendfandt een zogenaamd „gouden filmdoek” aangeboden. Dit is de prijs van de vereniging van filmtheaters voor de film, die meer dan drie millioen bezoekers hebben gezien.
Langzamerhand kan Ulbricht-Duitsland niet meer achter blijven. Tenslotte zijn de honderden bezoekers per dag – die de blokhut „Berenvet” bezoeken – en uit Tsjecho-Slowakije 2, Polen, de Oekraïne of Bulgarije komen, ook niet door de „literaire kitsch” van deze „goedkope” lectuur de partij op staande voet ontrouw geworden. Voor de regering in Bonn is dan de consequentie – die zeker tot politieke stappen bij de bondgenoten zal leiden – dat Karl May dan niet „gesammtdeutsch” kan worden herdacht, maar, gescheiden door de gehate grenslijn, in de blokhut „Berenvet” en langs de boorden van de „Rio” Regnitz afzonderlijk.


[1]In: Nieuwsblad van het Noorden, 6 november 1965.
[1]Tussen 14 maart 1939 (8 mei 1945?) en april 1990 was de officiële spelling zonder koppelteken.



Terug naar de Nederlandstalige bibliografie.

Terug naar de Karl May-startpagina.

Terug naar de Apriana-startpagina.